Khi chia hoặc tách công ty, luật mặc định các công ty liên quan cùng liên đới với nợ cũ; muốn giao một khoản nợ cho riêng một công ty, cần thoả thuận có sự đồng ý của chính chủ nợ đó. Nghị quyết nội bộ chỉ ràng buộc thành viên, cổ đông với nhau, không ràng buộc chủ nợ chưa ký.
Bài này viết từ phía doanh nghiệp đang tổ chức lại: làm sao lập danh sách chủ nợ, mở lời ra sao, thoả thuận cần có gì, và nếu chủ nợ không đồng ý thì phương án nên điều chỉnh thế nào. Mục đích là tổ chức lại minh bạch, không phải tìm đường thoát nợ; mọi cách dùng chia, tách để né nghĩa vụ đều có rủi ro pháp lý rất lớn cho cả công ty lẫn người quản lý.
Vì sao luật đặt quy tắc liên đới
Chủ nợ cho công ty vay tiền, bán chịu hàng hay ký hợp đồng dựa trên sức khoẻ tài chính của một pháp nhân cụ thể. Khi pháp nhân đó bị cắt ra, tài sản có thể đi một đằng, nợ đi một nẻo. Nếu không có quy tắc bảo vệ, thành viên hoàn toàn có thể dồn tài sản tốt sang công ty mới và để lại một cái vỏ rỗng mang nợ.
Luật Doanh nghiệp 2020 giải quyết bằng quy tắc liên đới. Khi chia, các công ty mới cùng liên đới chịu trách nhiệm về các khoản nợ chưa thanh toán, hợp đồng lao động và nghĩa vụ tài sản khác của công ty bị chia, hoặc thoả thuận với chủ nợ, khách hàng, người lao động để một trong số các công ty đó thực hiện. Khi tách, công ty bị tách và công ty được tách cùng liên đới, trừ khi các bên, kể cả chủ nợ, khách hàng và người lao động, có thoả thuận khác.
Bộ luật Dân sự cũng có nguyên tắc tương tự cho việc chuyển giao nghĩa vụ nói chung: bên có nghĩa vụ chỉ được chuyển nghĩa vụ cho người khác khi bên có quyền đồng ý. Đặt hai quy tắc cạnh nhau, bạn thấy rõ: chữ ký của chủ nợ là chìa khoá duy nhất để thay đổi người phải trả.
Lập danh sách chủ nợ đầy đủ
Thoả thuận chỉ có giá trị với chủ nợ đã ký, nên danh sách sót người là phương án hở. Các bước nên làm:
- Kế toán chốt công nợ phải trả tại ngày chốt sổ, chia theo từng chủ nợ, từng hợp đồng.
- Bổ sung các nghĩa vụ không nằm trên sổ công nợ: bảo lãnh công ty đã cấp cho bên khác, cam kết bảo hành sản phẩm đã bán, nghĩa vụ hoàn trả tiền đặt cọc của khách.
- Liệt kê nghĩa vụ với người lao động: tiền lương, thưởng chưa trả, phép năm chưa nghỉ quy ra tiền nếu có, các khoản bảo hiểm còn nợ.
- Liệt kê nghĩa vụ với nhà nước: thuế, phí, tiền phạt vi phạm hành chính chưa nộp; phần thuế làm cùng bên tư vấn thuế.
- Đánh dấu các nghĩa vụ đang tranh chấp hoặc đang có vụ việc tại toà án, trọng tài, vì chúng không thể giao cho một bên bằng thoả thuận đơn phương.
- Xếp danh sách theo giá trị và mức độ ảnh hưởng, để biết chủ nợ nào cần gặp trực tiếp, chủ nợ nào chỉ cần văn bản.
Mở lời với chủ nợ thế nào
Chủ nợ thường lo nhất khi nghe tin công ty sắp chia hoặc tách, vì họ không biết mình sẽ được trả bởi ai và bằng tài sản nào. Một cuộc gặp hoặc văn bản đầu tiên nên trả lời đúng ba câu: vì sao công ty tổ chức lại, sau tổ chức lại khoản nợ của họ sẽ do công ty nào trả, công ty đó có tài sản và dòng tiền gì để trả.
Kèm theo nên có bản tóm tắt phương án, phần tài sản và nghĩa vụ công ty dự kiến nhận nợ sẽ có, và nếu hợp lý, các biện pháp bảo đảm bổ sung như bảo lãnh của công ty kia, thế chấp tài sản, cam kết lịch trả. Chủ nợ đồng ý nhanh hơn khi thấy mình không bị đặt vào thế yếu hơn so với trước khi tổ chức lại.
Với ngân hàng, đừng đợi tới lúc gửi nghị quyết. Hợp đồng tín dụng thường có điều khoản buộc doanh nghiệp thông báo hoặc xin chấp thuận trước khi tổ chức lại, vi phạm có thể dẫn tới việc ngân hàng thu hồi nợ trước hạn. Hãy làm việc với ngân hàng ngay từ khi phương án còn là bản nháp.
Thoả thuận phân giao nghĩa vụ nên có những nội dung nào
Không có mẫu chuẩn bắt buộc. Bảng dưới liệt kê các nội dung nên có để thoả thuận đủ rõ và thi hành được.
| Nội dung | Ghi gì |
|---|---|
| Các bên | Chủ nợ, công ty bị chia hoặc bị tách, công ty nhận nghĩa vụ, công ty được giải phóng khỏi nghĩa vụ |
| Nghĩa vụ được phân giao | Hợp đồng gốc, số tiền gốc, lãi, phí tại ngày chốt, cách tính phát sinh sau ngày chốt |
| Công ty thực hiện | Tên, mã số doanh nghiệp (ghi sau khi được cấp, hoặc ghi điều kiện có hiệu lực khi được cấp) |
| Chủ nợ đồng ý | Câu rõ ràng rằng chủ nợ không yêu cầu công ty kia thực hiện nghĩa vụ này |
| Biện pháp bảo đảm | Giữ nguyên, thay thế hay bổ sung; thủ tục đăng ký lại nếu tài sản bảo đảm đổi chủ |
| Điều kiện hiệu lực | Có hiệu lực khi công ty mới được đăng ký; xử lý nếu việc chia, tách không thành |
| Giải quyết tranh chấp | Toà án hoặc trọng tài, luật áp dụng |
Thoả thuận nên được ký trước khi nộp hồ sơ đăng ký hoặc ít nhất trước ngày bàn giao, và lưu bản gốc ở cả hai công ty. Một thoả thuận ký sau khi đã có tranh chấp khó đạt hơn nhiều.
Ví dụ giả định: tách mảng lắp đặt khi công ty đang có hai khoản vay
Công ty C kinh doanh vật liệu xây dựng và có một mảng lắp đặt nhôm kính. Hai thành viên muốn tách mảng lắp đặt thành công ty D do một thành viên phụ trách. Công ty C đang có một khoản vay ngân hàng thế chấp bằng kho hàng, và một khoản nợ nhà cung cấp kính chưa thanh toán. Toàn bộ tình huống là ví dụ giả định.
Khoản vay ngân hàng gắn với kho, mà kho ở lại công ty C. Phương án hợp lý là để khoản vay ở lại C, và xin ngân hàng xác nhận bằng văn bản rằng ngân hàng đồng ý việc tách, không yêu cầu công ty D trả khoản vay này. Ngân hàng có thể đặt điều kiện, ví dụ C phải duy trì một mức doanh thu hoặc D phải bảo lãnh trong một thời gian.
Khoản nợ nhà cung cấp kính phát sinh từ mảng lắp đặt, nên tự nhiên là đi theo D. Nhà cung cấp lại lo D mới thành lập, ít tài sản. Một cấu trúc dễ được chấp nhận: D nhận nợ, C bảo lãnh cho khoản nợ đó tới khi trả xong, đổi lại nhà cung cấp ký thoả thuận phân giao. Nếu nhà cung cấp vẫn không ký, khoản nợ giữ nguyên liên đới, và phương án ghi rõ D phải hoàn lại cho C nếu C bị đòi.
Ví dụ cho thấy thoả thuận với chủ nợ không phải chuyện "xin xỏ", mà là thương lượng một cấu trúc trả nợ mà chủ nợ thấy mình không bị thiệt. Chuẩn bị số liệu tốt là nửa phần thành công.
Khi chủ nợ không đồng ý
Chủ nợ có quyền không đồng ý, và luật không buộc họ phải ký. Khi đó quy tắc mặc định áp dụng: các công ty liên quan cùng liên đới với khoản nợ đó. Bạn có ba hướng xử lý hợp lệ. Một là trả hết khoản nợ trước khi chia, tách. Hai là chấp nhận liên đới và ghi trong phương án cơ chế các công ty hoàn trả cho nhau nếu chủ nợ đòi nhầm bên. Ba là đề xuất biện pháp bảo đảm tốt hơn để chủ nợ đổi ý.
Không nên cố tình bỏ qua chủ nợ phản đối, hoặc chuyển tài sản đi trước rồi tính sau. Chủ nợ có thể khởi kiện yêu cầu các công ty liên đới thực hiện nghĩa vụ, yêu cầu tuyên bố giao dịch chuyển tài sản vô hiệu nếu có dấu hiệu tẩu tán, và trong một số trường hợp người quản lý có thể phải chịu trách nhiệm cá nhân.
Nếu khoản nợ lớn, có tài sản bảo đảm phức tạp hoặc chủ nợ đã có dấu hiệu khởi kiện, hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc mời luật sư tham gia đàm phán. Người làm nghề thường giúp hai bên tìm được cấu trúc bảo đảm mà cả hai chấp nhận được.
Nhìn từ phía chủ nợ: những gì cần kiểm tra
Nếu bạn là chủ nợ nhận được nghị quyết chia hoặc tách của khách hàng, đừng ký ngay thoả thuận giải phóng một công ty. Hãy yêu cầu xem bảng phân giao tài sản và nghĩa vụ, đánh giá công ty nhận nợ có đủ tài sản và dòng tiền không, kiểm tra tài sản bảo đảm có còn nguyên giá trị sau khi đổi chủ không.
Bạn có quyền không ký và giữ nguyên quy tắc liên đới, tức đòi được ở bất kỳ công ty nào. Chỉ đồng ý phân giao khi đổi lại có lợi ích rõ ràng, như lịch trả nhanh hơn, bảo đảm bổ sung hoặc cam kết cung cấp báo cáo tài chính định kỳ. Giữ lại toàn bộ văn bản đã nhận và đã gửi, vì đó là chứng cứ nếu sau này phải khởi kiện. Phần quyền của chủ nợ trong các đợt tổ chức lại được bàn sâu hơn ở mục kế thừa nợ và nghĩa vụ của trang này.
Nếu khách hàng của bạn là công ty đang tách, nên chú ý thêm công ty nào sẽ tiếp tục giao dịch với bạn sau này. Nhiều khi chủ nợ đồng ý chuyển khoản nợ sang chính công ty sẽ tiếp tục mua hàng của mình, vì đó là bên có động lực giữ quan hệ, và điều này có thể được viết thành một điều kiện trong thoả thuận.
Câu hỏi thường gặp
Nghị quyết ghi rõ công ty A nhận toàn bộ nợ cũ thì chủ nợ có đòi được công ty B không?
Nếu chủ nợ không ký thoả thuận đồng ý, nghị quyết nội bộ không ràng buộc họ và quy tắc liên đới vẫn áp dụng, chủ nợ có thể đòi công ty B. Sau khi trả, công ty B có quyền yêu cầu công ty A hoàn lại theo phương án đã thống nhất.
Có cần thoả thuận riêng với từng người lao động về tiền lương còn nợ không?
Nghĩa vụ với người lao động cũng thuộc diện liên đới. Nếu muốn giao cho riêng một công ty, cách an toàn là thể hiện trong phương án sử dụng lao động và trong phụ lục hợp đồng mà người lao động ký, đồng thời trả dứt điểm các khoản đến hạn trước khi chuyển.
Nợ thuế có thể thoả thuận giao cho một công ty được không?
Nghĩa vụ thuế có quy định riêng về việc kế thừa khi doanh nghiệp chia, tách, và cơ quan thuế không ký thoả thuận như chủ nợ dân sự. Bạn nên làm việc với cơ quan thuế quản lý và bên tư vấn thuế để biết công ty nào chịu trách nhiệm theo quy định hiện hành.
Chủ nợ không trả lời văn bản đề nghị thì có coi là đồng ý không?
Không nên coi im lặng là đồng ý. Theo nguyên tắc chung của Bộ luật Dân sự, im lặng chỉ được coi là chấp nhận khi các bên đã có thoả thuận trước hoặc theo thói quen giao dịch. Khi không có chữ ký đồng ý, hãy coi như quy tắc liên đới vẫn áp dụng.
Khoản bảo lãnh công ty đã cấp cho bên khác xử lý thế nào khi chia?
Bảo lãnh là một nghĩa vụ tài sản, cũng được kế thừa theo quy tắc liên đới. Muốn chỉ một công ty mới tiếp tục bảo lãnh, cần sự đồng ý của bên nhận bảo lãnh. Nếu bảo lãnh có tài sản bảo đảm thì thủ tục đăng ký giao dịch bảo đảm cũng phải làm lại.
Có thể chia công ty khi đang có vụ kiện đòi nợ chưa xử xong không?
Luật không cấm, nhưng nghĩa vụ đang tranh chấp sẽ đi theo quy tắc liên đới, và việc chuyển tài sản trong lúc có vụ kiện dễ bị xem xét kỹ. Toà án cũng có thể áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời với tài sản. Nên giải quyết hoặc hỏi ý kiến luật sư trước khi chia.