Nếu bạn nằm trong nhóm phải chấm dứt hợp đồng theo phương án sử dụng lao động khi doanh nghiệp sáp nhập, hợp nhất, chia, tách hay đổi chủ, bạn được trả trợ cấp mất việc làm, được thanh toán đủ các khoản còn nợ như lương, phép năm chưa nghỉ, và được doanh nghiệp hoàn tất thủ tục bảo hiểm để có thể làm hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp nếu đủ điều kiện. Việc chấm dứt chỉ hợp lệ khi đi đúng trình tự: có phương án, có trao đổi với tổ chức đại diện người lao động, có thông báo theo quy định.
Bài này viết cho người vừa nhận tin mình không có tên trong danh sách giữ lại, cũng như cho doanh nghiệp đang phải thực hiện phần khó nhất của phương án. Mục tiêu là giúp hai bên đi hết quá trình một cách đàng hoàng: người lao động nhận đủ, doanh nghiệp làm đúng, và nếu có bất đồng thì giải quyết qua đúng kênh thay vì đối đầu.
Bạn đang ở trường hợp chấm dứt nào
Người lao động bị chấm dứt hợp đồng sau tái tổ chức có thể rơi vào những căn cứ khác nhau, và căn cứ quyết định quyền lợi. Trường hợp chính của bài là chấm dứt vì doanh nghiệp chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, bán, chuyển đổi hay chuyển nhượng mà không bố trí được việc làm, theo phương án sử dụng lao động. Bộ luật Lao động 2019 xếp trường hợp này cùng nhóm với cho thôi việc vì thay đổi cơ cấu, công nghệ, lý do kinh tế, và quyền lợi đi kèm là trợ cấp mất việc làm.
Khác với trường hợp đó, có thể bạn được đề nghị thoả thuận chấm dứt hợp đồng, kèm một khoản hỗ trợ. Đây là lựa chọn hợp pháp nếu bạn thực sự đồng ý, nhưng quyền lợi theo thoả thuận có thể khác quyền lợi theo phương án. Trước khi ký, nên so khoản được đề nghị với khoản bạn sẽ nhận nếu chấm dứt theo phương án.
Nếu trên quyết định ghi một căn cứ khác hẳn, ví dụ "không hoàn thành công việc" hay "kỷ luật", trong khi lý do thật là tái tổ chức, đó là dấu hiệu cần xem kỹ. Căn cứ ghi sai có thể làm bạn mất trợ cấp mất việc, và là điều bạn có quyền yêu cầu sửa.
Các khoản bạn nên được nhận
Bảng dưới liệt kê các khoản thường phát sinh khi chấm dứt hợp đồng theo phương án sử dụng lao động. Cách tính chi tiết từng khoản, như tiền lương làm căn cứ và thời gian được tính, nên đối chiếu quy định hiện hành.
| Khoản | Nội dung | Ghi chú |
|---|---|---|
| Trợ cấp mất việc làm | Mỗi năm làm việc được trả một tháng tiền lương, thấp nhất bằng hai tháng tiền lương | Thời gian đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp và thời gian đã được chi trả trợ cấp được trừ ra |
| Tiền lương còn nợ | Lương đến ngày chấm dứt, làm thêm giờ, phụ cấp chưa trả | Đối chiếu với bảng chấm công |
| Tiền phép năm chưa nghỉ | Thanh toán bằng tiền cho những ngày phép chưa nghỉ | Xin xác nhận số ngày còn lại trước ngày chấm dứt |
| Thưởng và khoản đã cam kết | Theo hợp đồng, thoả ước, quy chế | Kiểm tra thoả ước nếu có điều khoản hỗ trợ thêm khi mất việc |
| Thủ tục bảo hiểm | Doanh nghiệp xác nhận thời gian đóng, trả lại giấy tờ | Cần để làm hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp |
| Giấy tờ khác | Bản sao tài liệu liên quan đến quá trình làm việc nếu bạn yêu cầu | Doanh nghiệp chịu chi phí sao, gửi |
Thời hạn doanh nghiệp phải thanh toán đầy đủ và hoàn tất thủ tục được luật quy định, và có thể kéo dài hơn một chút trong các trường hợp tái tổ chức. Nếu quá thời hạn mà chưa nhận đủ, bạn nên đề nghị bằng văn bản trước khi đi các bước tiếp theo.
Doanh nghiệp phải làm đúng những gì
Có phương án sử dụng lao động đã thông qua. Danh sách chấm dứt hợp đồng phải nằm trong phương án, không phải quyết định riêng lẻ của trưởng bộ phận.
Đã trao đổi với tổ chức đại diện người lao động. Nếu doanh nghiệp có công đoàn hoặc tổ chức của người lao động, việc trao đổi là bước bắt buộc, cần có dấu vết như biên bản.
Thông báo trước cho cơ quan quản lý lao động và người lao động. Luật yêu cầu thông báo cho cơ quan quản lý lao động cấp tỉnh, nay là Sở Nội vụ, và cho người lao động trong thời hạn luật định trước khi chấm dứt.
Chi trả đủ và đúng hạn. Trợ cấp mất việc làm và các khoản khác phải được thanh toán trong thời hạn luật định; việc người sử dụng lao động hiện tại và kế tiếp tranh luận ai trả không phải lý do để chậm trả người lao động.
Xét các trường hợp được bảo vệ đặc biệt. Người lao động nữ đang mang thai, nghỉ thai sản, nuôi con nhỏ, người đang điều trị bệnh hay tai nạn lao động có những bảo vệ riêng. Phương án đưa họ vào danh sách chấm dứt cần được xem xét rất kỹ.
Cách phản hồi khi bạn không đồng ý
Không đồng ý với việc mình nằm trong danh sách, hoặc với khoản được trả, là quyền của bạn. Đi theo trình tự dưới đây giúp giữ quyền lợi và tránh căng thẳng không cần thiết:
- Đề nghị doanh nghiệp cung cấp bằng văn bản: căn cứ chấm dứt, tiêu chí lựa chọn trong phương án, bảng tính các khoản được nhận.
- Đối chiếu với giấy tờ bạn đang giữ: hợp đồng, phụ lục, quá trình đóng bảo hiểm, bảng lương, xác nhận phép năm.
- Gửi ý kiến bằng văn bản cho người sử dụng lao động, nêu cụ thể điểm không đồng ý; gửi đồng thời cho tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở.
- Đề nghị đối thoại có tổ chức đại diện tham gia.
- Nếu không giải quyết được, khiếu nại theo quy định về khiếu nại trong lĩnh vực lao động, hoặc yêu cầu giải quyết tranh chấp lao động cá nhân qua hoà giải viên lao động, hội đồng trọng tài lao động hoặc toà án có thẩm quyền, tuỳ loại tranh chấp.
Tranh chấp lao động có thời hiệu yêu cầu giải quyết; đừng để quá lâu. Với tranh chấp về căn cứ chấm dứt hợp đồng, số tiền lớn hoặc liên quan đến nhóm được bảo vệ đặc biệt, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc người làm nghề trước khi chọn kênh, vì mỗi kênh có trình tự và yêu cầu chứng cứ riêng.
Trợ cấp thất nghiệp và chuyện tìm việc tiếp theo
Nếu đã đóng bảo hiểm thất nghiệp đủ thời gian theo quy định trong khoảng thời gian luật định trước khi chấm dứt hợp đồng, bạn có thể làm hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp tại trung tâm dịch vụ việc làm. Hồ sơ phải nộp trong thời hạn luật định kể từ ngày chấm dứt hợp đồng; để quá hạn là mất lượt, nên đây là việc nên làm ngay sau khi nhận đủ giấy tờ từ doanh nghiệp.
Trợ cấp mất việc làm và trợ cấp thất nghiệp là hai khoản khác nhau. Một khoản do người sử dụng lao động trả cho phần thời gian chưa được bảo hiểm thất nghiệp chi trả; khoản kia do quỹ bảo hiểm thất nghiệp chi trả. Bạn có thể được nhận cả hai nếu đủ điều kiện. Ngoài tiền, bảo hiểm thất nghiệp còn hỗ trợ tư vấn, giới thiệu việc làm và hỗ trợ học nghề; với người phải đổi nghề sau tái tổ chức, phần hỗ trợ học nghề đáng để hỏi kỹ.
Một gợi ý thực tế: nhiều doanh nghiệp tái tổ chức sẵn lòng viết thư giới thiệu hoặc xác nhận quá trình làm việc nếu được đề nghị lịch sự. Một bản xác nhận ghi rõ bạn nghỉ do tái tổ chức, không phải do vi phạm, giúp ích nhiều khi đi phỏng vấn ở nơi mới.
Góc nhìn từ phía doanh nghiệp
Phần lớn doanh nghiệp không muốn cho người nghỉ; họ buộc phải làm vì bộ máy sau gộp có hai người cho một ghế, hoặc vì mảng việc đã chuyển đi. Chính vì vậy cách làm quan trọng ngang với kết quả. Một cuộc nói chuyện riêng trước khi danh sách được công bố, bảng tính quyền lợi rõ ràng, khoản tiền trả đúng hạn, và một lời cảm ơn thật lòng làm khác biệt rất lớn với cả người đi lẫn người ở lại.
Những doanh nghiệp làm tốt phần này thường có thêm vài việc ngoài nghĩa vụ: giới thiệu người lao động sang đối tác đang tuyển, kéo dài thời gian dùng thẻ bảo hiểm sức khoẻ bổ sung, cho nghỉ có lương vài buổi để đi phỏng vấn trong thời gian báo trước. Không cái nào bắt buộc, nhưng đều giảm tranh chấp và giữ tên tuổi doanh nghiệp trên thị trường lao động địa phương.
Về phía pháp lý, điều doanh nghiệp cần nhớ là người sử dụng lao động hiện tại và kế tiếp cùng chịu trách nhiệm thực hiện phương án. Thoả thuận nội bộ về việc bên nào trả không làm người lao động phải chờ.
Ví dụ giả định: trưởng phòng mua hàng sau hợp nhất
Ví dụ giả định: anh Bình là trưởng phòng mua hàng của một công ty thực phẩm ở Nghệ An, làm chín năm, hợp đồng không xác định thời hạn. Công ty anh hợp nhất với một công ty cùng ngành ở Thanh Hoá. Công ty hợp nhất chỉ giữ một phòng mua hàng, đặt ở Thanh Hoá, và người trưởng phòng bên kia được chọn vì quản lý mạng nhà cung cấp lớn hơn.
Phương án sử dụng lao động đề nghị anh hai lựa chọn: chuyển sang làm chuyên viên mua hàng tại Thanh Hoá với mức lương thấp hơn, hoặc chấm dứt hợp đồng theo phương án. Lựa chọn thứ nhất là thay đổi chức danh, nơi làm việc và lương, nên chỉ có hiệu lực khi anh đồng ý. Anh từ chối vì gia đình ở Nghệ An.
Khi chấm dứt theo phương án, anh được trả trợ cấp mất việc làm cho phần thời gian làm việc chưa được bảo hiểm thất nghiệp chi trả, cộng với tiền phép năm còn lại và thưởng theo quy chế cho thời gian đã làm trong năm. Anh nhận bảng tính bằng văn bản, phát hiện tiền lương làm căn cứ chưa gồm một khoản phụ cấp chức vụ ghi trong hợp đồng, gửi thư đề nghị điều chỉnh và được sửa trong lần chi trả. Sau đó anh làm hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp tại trung tâm dịch vụ việc làm ở Nghệ An.
Điều đáng học từ ví dụ: đọc kỹ bảng tính và phản hồi bằng văn bản giải quyết được phần lớn chênh lệch mà không cần tranh chấp.
Câu hỏi thường gặp
Bị cho nghỉ do sáp nhập thì được trợ cấp thôi việc hay trợ cấp mất việc?
Nếu bạn chấm dứt hợp đồng theo phương án sử dụng lao động vì doanh nghiệp sáp nhập, chia, tách, hợp nhất hay đổi chủ mà không bố trí được việc làm, khoản bạn được nhận là trợ cấp mất việc làm, thường cao hơn trợ cấp thôi việc.
Trợ cấp mất việc làm tính thế nào?
Mỗi năm làm việc được trả một tháng tiền lương, thấp nhất bằng hai tháng tiền lương. Thời gian làm việc để tính không gồm phần đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp và phần đã được chi trả trợ cấp trước đó. Tiền lương làm căn cứ là tiền lương bình quân theo hợp đồng trong giai đoạn luật định trước khi nghỉ.
Đã nhận trợ cấp mất việc thì có được nhận trợ cấp thất nghiệp không?
Có thể được cả hai nếu bạn đủ điều kiện. Trợ cấp mất việc do doanh nghiệp trả, trợ cấp thất nghiệp do quỹ bảo hiểm thất nghiệp chi. Bạn cần nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp tại trung tâm dịch vụ việc làm trong thời hạn luật định.
Mình đang nuôi con nhỏ có bị đưa vào danh sách chấm dứt không?
Người lao động nữ đang mang thai, nghỉ thai sản hoặc nuôi con nhỏ có những bảo vệ riêng trong Bộ luật Lao động. Nếu bạn thuộc nhóm này mà có tên trong danh sách chấm dứt, hãy đề nghị doanh nghiệp giải thích căn cứ bằng văn bản và nên hỏi thêm người làm nghề.
Công ty mới và công ty cũ đùn đẩy nhau không trả trợ cấp thì làm sao?
Người sử dụng lao động hiện tại và kế tiếp cùng chịu trách nhiệm thực hiện phương án. Bạn gửi văn bản yêu cầu cho cả hai bên, kèm phương án và bảng tính. Nếu vẫn không được trả, bạn có thể khiếu nại hoặc yêu cầu giải quyết tranh chấp lao động.
Có nên ký thoả thuận nghỉ việc với khoản hỗ trợ công ty đưa ra không?
Bạn có quyền ký nếu thấy có lợi, nhưng nên so khoản hỗ trợ với tổng quyền lợi nếu chấm dứt theo phương án, gồm trợ cấp mất việc, tiền phép, lương còn nợ. Thoả thuận đã ký tự nguyện thường khó thay đổi về sau.