Chuyển công ty cổ phần về trách nhiệm hữu hạn thường được chọn khi còn ít cổ đông và muốn quản trị gọn hơn. Nợ, hợp đồng, người lao động đi theo nguyên vẹn. Cái khó nằm ở những công cụ chỉ công ty cổ phần mới có: cổ phần ưu đãi, trái phiếu chuyển đổi thành cổ phần, cổ phiếu quỹ, chương trình cổ phần cho người lao động. Chúng không có chỗ tương ứng trong công ty trách nhiệm hữu hạn và phải được xử lý trước.
Bài này liệt kê từng thứ cần dọn, quyền của cổ đông không đồng ý chuyển đổi, và trình tự hợp lý để chủ nợ, người giữ trái phiếu không bị đặt trước việc đã rồi.
Hai hướng về trách nhiệm hữu hạn và giới hạn số người
Hướng thứ nhất là về công ty một thành viên: một cổ đông nhận chuyển nhượng toàn bộ cổ phần của người khác, một người ngoài mua toàn bộ cổ phần, hoặc công ty chỉ còn lại một cổ đông. Hướng thứ hai là về công ty hai thành viên trở lên: các cổ đông hiện hữu trở thành thành viên, có thể kết hợp với việc một số người bán bớt hoặc có người mới góp thêm.
Điều kiện cứng là số người. Công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên có tối đa năm mươi thành viên. Một công ty cổ phần đã phát hành cổ phần cho nhiều người lao động, hoặc có cổ đông nhỏ rải rác, có thể vượt con số này. Muốn chuyển, công ty phải gom lại: cổ đông lớn mua lại, công ty mua lại theo đúng điều kiện, hoặc người lao động gom qua một pháp nhân đại diện. Mỗi cách đều có chi phí và cần sự đồng ý của người bán.
Công ty cổ phần là công ty đại chúng còn phải làm thủ tục với cơ quan quản lý chứng khoán trước khi tính đến chuyện đổi loại hình. Phần đó nằm ngoài phạm vi bài này; ở đây giả định công ty cổ phần thông thường, chưa đại chúng.
Cổ phần ưu đãi: không có chỗ đứng trong công ty TNHH
Vì sao phải xử lý. Trong công ty trách nhiệm hữu hạn, thành viên có quyền theo tỷ lệ phần vốn góp. Không có khái niệm một phần vốn được nhận cổ tức cố định, được hoàn lại theo yêu cầu hay có số phiếu biểu quyết nhiều hơn phần vốn. Quyền ưu đãi đang gắn với cổ phần vì thế không thể chuyển nguyên trạng sang.
Cổ phần ưu đãi hoàn lại. Người giữ có quyền được công ty hoàn lại vốn theo điều kiện đã ghi. Cách gọn nhất là công ty thực hiện việc hoàn lại theo điều kiện đó trước khi chuyển đổi, trong giới hạn khả năng thanh toán nợ.
Cổ phần ưu đãi cổ tức. Người giữ thường đã bỏ tiền với kỳ vọng thu nhập ổn định. Các lựa chọn: công ty hoặc cổ đông khác mua lại, quy đổi sang phần vốn góp kèm một thoả thuận bồi hoàn được ghi bằng văn bản, hoặc người giữ đồng ý từ bỏ ưu đãi.
Cổ phần ưu đãi biểu quyết. Loại này gắn với những đối tượng luật quy định và có thời hạn ưu đãi. Phải xác định tình trạng ưu đãi còn hay đã chuyển thành cổ phần phổ thông trước khi quy đổi.
Nguyên tắc chung. Mọi cách xử lý đều cần sự đồng ý của người giữ cổ phần ưu đãi hoặc phải đúng điều kiện đã ghi khi phát hành. Thông qua nghị quyết chuyển đổi mà xoá ưu đãi của họ không qua thoả thuận là mở cửa cho tranh chấp.
Cổ đông không đồng ý: quyền yêu cầu mua lại và giới hạn
Chuyển đổi loại hình là một hình thức tổ chức lại doanh nghiệp. Luật Doanh nghiệp cho cổ đông đã biểu quyết không thông qua nghị quyết về tổ chức lại công ty quyền yêu cầu công ty mua lại cổ phần của mình. Yêu cầu phải bằng văn bản, gửi trong thời hạn luật định sau khi nghị quyết được thông qua; giá mua lại theo giá thị trường hoặc theo nguyên tắc ghi trong điều lệ, nếu không thoả thuận được thì có thể nhờ tổ chức thẩm định giá.
Quyền này có giới hạn quan trọng: công ty chỉ được thanh toán khi sau khi thanh toán vẫn bảo đảm trả đủ các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác. Cổ đông phản đối không đứng trước chủ nợ. Một công ty nhiều nợ có thể không đủ điều kiện mua lại, và cổ đông khi đó phải tìm cách khác như bán cho cổ đông còn lại.
Nhìn từ phía cổ đông lớn, cần tính trước số tiền có thể phải chi cho cổ đông không đồng ý. Nhìn từ phía cổ đông nhỏ, cần biết rằng việc bỏ phiếu chống là điều kiện để dùng quyền này; vắng mặt hoặc không biểu quyết có thể làm mất căn cứ. Cả hai phía nên đọc kỹ quy định hiện hành về thời hạn gửi yêu cầu.
Những thứ ngoài cổ phần phổ thông cần dọn trước
Bảng gợi ý cách xử lý thường gặp. Phương án cụ thể phụ thuộc điều kiện phát hành và thoả thuận với người nắm giữ.
| Công cụ đang có | Vấn đề khi về TNHH | Hướng xử lý thường gặp |
|---|---|---|
| Trái phiếu thông thường | Công ty vẫn là bên nợ gốc và lãi | Kế thừa nguyên trạng; đọc điều kiện phát hành xem có nghĩa vụ báo, xin ý kiến người sở hữu trái phiếu khi tổ chức lại không |
| Trái phiếu chuyển đổi thành cổ phần | Sau chuyển đổi không còn cổ phần để chuyển đổi | Thoả thuận mua lại trước hạn, chuyển thành trái phiếu thông thường hoặc phương án khác được người giữ đồng ý |
| Cổ phiếu quỹ | Công ty TNHH không giữ phần vốn của chính mình | Bán lại hoặc huỷ, điều chỉnh vốn điều lệ cho khớp |
| Cổ phần phát hành cho người lao động, quyền mua chưa thực hiện | Có thể làm vượt giới hạn số thành viên; quyền mua không còn đối tượng | Gom lại hoặc mua lại, chấm dứt chương trình theo thoả thuận, thay bằng cơ chế thưởng khác |
| Cổ tức đã công bố nhưng chưa trả | Đã thành khoản nợ của công ty với cổ đông | Trả theo nghị quyết, hoặc ghi rõ là khoản công ty sau chuyển đổi tiếp tục phải trả |
Trái phiếu chuyển đổi và cổ phần cho người lao động là hai chỗ dễ thành tranh chấp nhất vì người nắm giữ mất hẳn quyền mà họ đã trả tiền hoặc đã làm việc để có.
Trình tự gợi ý
Một trình tự giúp hạn chế việc bị động:
- Lập danh sách cổ đông, loại cổ phần, trái phiếu, quyền mua, cổ phiếu quỹ, cổ tức chưa trả tại một ngày chốt.
- Rà điều kiện phát hành của từng loại công cụ và các hợp đồng tín dụng có điều khoản về tổ chức lại.
- Thương lượng phương án với người giữ cổ phần ưu đãi, trái phiếu chuyển đổi, người lao động có quyền mua; ghi thành văn bản.
- Tính số tiền có thể phải chi cho cổ đông phản đối và kiểm tra khả năng thanh toán nợ sau khi chi.
- Triệu tập đại hội đồng cổ đông thông qua nghị quyết chuyển đổi, điều lệ mới và danh sách thành viên sau quy đổi.
- Nộp hồ sơ đăng ký chuyển đổi tại Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Tài chính; sau khi có giấy chứng nhận mới, thu hồi cổ phiếu và cấp giấy chứng nhận phần vốn góp.
Bộ máy và người đại diện sau khi về TNHH
Đại hội đồng cổ đông và hội đồng quản trị được thay bằng hội đồng thành viên, hoặc chủ sở hữu nếu về một thành viên. Chủ tịch hội đồng quản trị không tự động thành chủ tịch hội đồng thành viên; chức danh phải được bầu hoặc bổ nhiệm lại theo điều lệ mới. Giám đốc hoặc tổng giám đốc có thể tiếp tục nếu cơ quan có thẩm quyền mới quyết định giữ.
Người đại diện theo pháp luật được ghi trong điều lệ mới và trên giấy chứng nhận. Nếu người đại diện là chủ tịch hội đồng quản trị và chức danh đó không còn, cần xác định lại người đại diện ngay trong hồ sơ chuyển đổi để không có khoảng trống. Ngân hàng, cơ quan cấp phép, đối tác cần được cập nhật người ký mới.
Các quy chế nội bộ viết cho công ty cổ phần, như quy chế hoạt động của hội đồng quản trị hay ban kiểm soát, hết chỗ áp dụng. Phân cấp ký duyệt, hạn mức chi tiêu cần được hội đồng thành viên ban hành lại để người điều hành có căn cứ làm việc từ ngày đầu.
Lỗi hay gặp khi chuyển về TNHH
Quy đổi trước, thương lượng sau. Thông qua nghị quyết chuyển đổi rồi mới đi nói chuyện với người giữ cổ phần ưu đãi hay trái phiếu chuyển đổi. Lúc đó họ đã mất quyền trên giấy và chỉ còn đường tranh chấp; thương lượng trước thì còn nhiều lựa chọn.
Quên giới hạn năm mươi thành viên. Đếm số cổ đông trên sổ mà bỏ sót người lao động đã thực hiện quyền mua, hoặc người nhận thừa kế cổ phần chưa cập nhật. Hồ sơ bị trả, phải gom lại từ đầu.
Chi tiền mua lại không kiểm khả năng trả nợ. Trả cho cổ đông phản đối hoặc hoàn lại cổ phần ưu đãi bằng tiền đang phải dành cho nhà cung cấp, ngân hàng. Khoản chi sai điều kiện có thể bị yêu cầu hoàn trả và người duyệt chi phải chịu trách nhiệm.
Để vốn điều lệ không khớp. Cổ phiếu quỹ, cổ phần đã mua lại không được huỷ nhưng vẫn tính vào vốn điều lệ của công ty mới. Số vốn trên giấy chứng nhận lệch với phần vốn của các thành viên cộng lại.
Không báo bên cho vay. Hợp đồng tín dụng thường yêu cầu thông báo hoặc xin chấp thuận trước khi tổ chức lại. Chuyển đổi mà không báo có thể bị coi là vi phạm hợp đồng, cho ngân hàng quyền thu nợ trước hạn.
Câu hỏi thường gặp
Cổ đông vắng mặt tại cuộc họp có được yêu cầu công ty mua lại cổ phần không?
Quyền yêu cầu mua lại dành cho cổ đông đã biểu quyết không thông qua nghị quyết về tổ chức lại công ty. Vắng mặt hoặc không biểu quyết có thể không đáp ứng điều kiện này. Nếu bạn phản đối, nên tham dự hoặc uỷ quyền tham dự để biểu quyết và lưu bằng chứng.
Công ty đang có trái phiếu thì có được chuyển về TNHH không?
Việc có trái phiếu không tự nó cấm chuyển đổi, vì công ty sau chuyển đổi kế thừa nghĩa vụ trả nợ trái phiếu. Nhưng điều kiện phát hành có thể yêu cầu thông báo hoặc xin ý kiến người sở hữu trái phiếu khi tổ chức lại. Đọc kỹ điều kiện phát hành và quy định hiện hành về trái phiếu doanh nghiệp.
Có hơn năm mươi cổ đông thì có chuyển về TNHH được không?
Không chuyển trực tiếp về công ty hai thành viên trở lên được nếu sau quy đổi vẫn hơn năm mươi thành viên. Công ty phải giảm số người trước, qua chuyển nhượng tự nguyện hoặc công ty mua lại đúng điều kiện. Việc ép cổ đông nhỏ bán là không được; mọi chuyển nhượng phải tự nguyện.
Cổ phần ưu đãi cổ tức quy đổi thành phần vốn góp thì người giữ có thiệt không?
Có thể thiệt vì trong công ty trách nhiệm hữu hạn lợi nhuận chia theo tỷ lệ vốn góp, không có cổ tức cố định. Vì vậy cần thoả thuận với người giữ trước: mua lại, bồi hoàn chênh lệch hoặc họ chấp nhận từ bỏ. Không có sự đồng ý mà vẫn quy đổi dễ dẫn đến tranh chấp.
Sau khi về TNHH, công ty có phát hành trái phiếu được nữa không?
Công ty trách nhiệm hữu hạn vẫn có thể phát hành trái phiếu theo quy định của pháp luật về trái phiếu doanh nghiệp, nhưng không phát hành cổ phần. Điều kiện phát hành cụ thể bạn đối chiếu văn bản hiện hành.
Cổ tức đã công bố mà chưa trả thì sau chuyển đổi ai trả?
Cổ tức đã được quyết định chi trả là khoản nợ của công ty với cổ đông. Công ty sau chuyển đổi kế thừa nghĩa vụ đó và phải trả theo nghị quyết, kể cả khi người nhận không trở thành thành viên của công ty mới.