Doanh nghiệp tư nhân chuyển thành công ty trách nhiệm hữu hạn, cổ phần hay hợp danh thì công ty kế thừa quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp tư nhân, nhưng chủ doanh nghiệp tư nhân không thoát khỏi nợ cũ: họ vẫn chịu trách nhiệm cá nhân bằng toàn bộ tài sản với các khoản nợ phát sinh trước ngày công ty được cấp giấy chứng nhận.
Đây là hướng chuyển đổi khác hẳn các hướng còn lại, vì doanh nghiệp tư nhân không có tư cách pháp nhân và tài sản của nó về bản chất là tài sản của chủ. Chuyển đổi vì thế không chỉ là đổi giấy chứng nhận mà còn là tách tài sản kinh doanh ra khỏi tài sản cá nhân. Bài này đi qua ba cam kết bắt buộc, cách xử lý nợ, tài sản, hợp đồng, người lao động và giấy phép.
Vì sao hướng chuyển này khác các hướng còn lại
Công ty trách nhiệm hữu hạn hay cổ phần là pháp nhân: có tài sản riêng, tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó, người góp vốn chỉ chịu trong phạm vi vốn góp. Doanh nghiệp tư nhân do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình. Ngôi nhà, khoản tiết kiệm của chủ đều có thể bị dùng để trả nợ kinh doanh.
Khi chuyển đổi giữa hai loại công ty, pháp nhân cũ đổi hình hài và mọi thứ đi theo một cách tự nhiên. Khi doanh nghiệp tư nhân lên công ty, pháp luật phải giải quyết hai câu hỏi mà các hướng khác không có: tài sản nào từ nay thuộc về công ty, và những người đã giao dịch với chủ doanh nghiệp tư nhân với kỳ vọng được bảo đảm bằng toàn bộ tài sản của chủ có bị thiệt không.
Luật Doanh nghiệp 2020 trả lời bằng cách cho phép chuyển sang công ty trách nhiệm hữu hạn, cổ phần hoặc hợp danh, với điều kiện chủ doanh nghiệp tư nhân đưa ra một số cam kết và thoả thuận bằng văn bản, đồng thời giữ nguyên trách nhiệm cá nhân của chủ đối với nợ cũ. Mã số doanh nghiệp được giữ nguyên.
Ba cam kết đi kèm hồ sơ và ý nghĩa thật của chúng
Cam kết về nợ chưa thanh toán. Chủ doanh nghiệp tư nhân cam kết bằng văn bản chịu trách nhiệm cá nhân bằng toàn bộ tài sản của mình với các khoản nợ chưa thanh toán và thanh toán đủ khi đến hạn. Đây không phải thủ tục giấy tờ cho có: chủ nợ có thể dựa vào nó để đòi.
Thoả thuận về hợp đồng chưa thanh lý. Chủ doanh nghiệp tư nhân phải có thoả thuận bằng văn bản với các bên của hợp đồng chưa thanh lý về việc công ty tiếp nhận và thực hiện hợp đồng. Khác với chuyển đổi giữa hai loại công ty, ở đây đối tác có tiếng nói.
Cam kết về người lao động. Chủ doanh nghiệp tư nhân cam kết bằng văn bản, hoặc thoả thuận với các thành viên góp vốn khác, về việc tiếp nhận và sử dụng lao động hiện có. Người lao động không bị bỏ lại ở một doanh nghiệp không còn tồn tại.
Đọc chung ba cam kết. Ba văn bản này bảo vệ ba nhóm người bị ảnh hưởng: chủ nợ, đối tác, người lao động. Nếu thiếu, hồ sơ có thể bị yêu cầu bổ sung; nếu ký cho có mà không thực hiện, chủ doanh nghiệp tư nhân tự đặt mình vào rủi ro bị kiện.
Nợ cũ: chủ nợ có thêm chứ không mất người chịu trách nhiệm
Theo cách hiểu phổ biến của quy định hiện hành, công ty sau chuyển đổi kế thừa nghĩa vụ của doanh nghiệp tư nhân, đồng thời chủ doanh nghiệp tư nhân vẫn chịu trách nhiệm cá nhân với nợ phát sinh trước ngày công ty được cấp giấy chứng nhận. Với chủ nợ cũ, điều đó có nghĩa là họ không bị thiệt vì chuyển đổi: vẫn có thể yêu cầu công ty, và vẫn có thể yêu cầu chủ cũ bằng tài sản riêng.
Với chủ doanh nghiệp tư nhân, điều này cần được nói thẳng: chuyển lên công ty không phải cách thoát nợ cũ. Lợi ích của việc giới hạn trách nhiệm chỉ áp dụng cho nợ phát sinh sau ngày công ty được cấp giấy chứng nhận. Ai được tư vấn chuyển đổi để "đẩy nợ vào công ty rồi bỏ" là đang được tư vấn sai, và việc tẩu tán tài sản để trốn tránh nghĩa vụ có thể dẫn đến trách nhiệm nặng hơn nhiều.
Với thành viên góp vốn mới (nếu chuyển sang công ty có nhiều người), nợ cũ là rủi ro thật vì công ty mà họ góp vốn đã kế thừa nghĩa vụ đó. Họ nên yêu cầu danh sách nợ đầy đủ, và thoả thuận rằng chủ cũ chịu phần nợ cũ trong quan hệ nội bộ. Thoả thuận nội bộ không ràng buộc chủ nợ nhưng cho người góp vốn mới căn cứ để đòi lại từ chủ cũ.
Tài sản: cái gì phải làm thủ tục để thuộc về công ty
Tài sản dùng trong doanh nghiệp tư nhân thường đứng tên chủ. Muốn nó thành tài sản của công ty, chủ phải góp vào công ty như góp vốn bằng tài sản. Bảng gợi ý theo nhóm:
| Nhóm tài sản | Cần làm gì | Lưu ý |
|---|---|---|
| Quyền sử dụng đất, nhà xưởng | Làm thủ tục chuyển quyền cho công ty, đăng ký biến động tại cơ quan đăng ký đất đai | Đất đang thế chấp cần ngân hàng đồng ý; kiểm mục đích sử dụng đất có phù hợp không |
| Ô tô, phương tiện có đăng ký | Làm thủ tục chuyển quyền sở hữu sang công ty | Bảo hiểm, đăng kiểm cũng phải theo chủ mới |
| Máy móc, hàng tồn, công cụ không đăng ký | Lập biên bản giao nhận tài sản góp vốn, định giá | Định giá sai lệch nhiều có thể bị các thành viên khác phản đối hoặc chịu trách nhiệm |
| Tiền trong tài khoản doanh nghiệp tư nhân | Làm việc với ngân hàng về việc chuyển tài khoản sang công ty | Tách rõ tiền cá nhân và tiền kinh doanh |
| Nhãn hiệu, tên miền, tài khoản bán hàng | Chuyển nhượng hoặc ghi nhận thay đổi chủ sở hữu | Nhãn hiệu đứng tên cá nhân chủ cần hợp đồng chuyển nhượng sang công ty |
Tài sản không được chuyển vẫn là tài sản cá nhân của chủ. Công ty có thể thuê lại, nhưng đó là một quan hệ hợp đồng mới cần được ghi rõ, tránh lẫn lộn sau này.
Hợp đồng chưa thanh lý: làm việc với từng bên
Khác với chuyển đổi giữa hai loại công ty, ở đây cần thoả thuận bằng văn bản với đối tác. Nhóm hợp đồng nên làm trước:
- Hợp đồng vay, hạn mức tín dụng: ngân hàng thường cần thẩm định lại vì bên vay đổi từ một cá nhân chịu trách nhiệm vô hạn sang một pháp nhân.
- Hợp đồng thuê mặt bằng: bên cho thuê có thể muốn chủ cũ bảo lãnh cho công ty.
- Hợp đồng cung cấp, phân phối dài hạn: ký phụ lục hoặc văn bản ba bên về việc công ty tiếp nhận.
- Hợp đồng đang bảo hành, bảo trì cho khách: ghi rõ công ty tiếp nhận nghĩa vụ bảo hành đã cam kết.
- Hợp đồng với cơ quan, tổ chức sử dụng vốn nhà nước: thủ tục điều chỉnh thường chặt hơn, nên hỏi bên giao thầu sớm.
Nếu một đối tác không đồng ý cho công ty tiếp nhận, phương án thường gặp là chủ doanh nghiệp tư nhân tự thanh lý hợp đồng đó trước khi chuyển đổi, hoặc tiếp tục thực hiện với tư cách cá nhân cho đến khi xong.
Người lao động, giấy phép và khi nào cần người làm nghề
Người lao động được tiếp nhận theo cam kết; thâm niên làm việc và quá trình đóng bảo hiểm nên được tính liên tục. Nên thông báo bằng văn bản và giải thích cho người lao động rằng người sử dụng lao động từ nay là công ty. Giấy phép con cấp cho doanh nghiệp tư nhân cần điều chỉnh theo tên mới; một số ngành có thể yêu cầu thủ tục chặt hơn do bản chất chủ thể thay đổi, nên hỏi cơ quan cấp phép trước khi nộp hồ sơ chuyển đổi.
Ví dụ giả định: ông Bảy có doanh nghiệp tư nhân bán vật tư ngũ kim ở Cần Thơ, muốn chuyển thành công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên với con gái. Ông đang nợ ngân hàng một khoản thế chấp bằng nhà riêng, còn vài hợp đồng giao hàng chưa xong. Chuyển đổi không làm khoản thế chấp mất đi, ngân hàng phải đồng ý về việc công ty tiếp nhận khoản vay, và ông vẫn chịu trách nhiệm cá nhân với khoản nợ đó.
Trường hợp có khoản nợ lớn, tài sản đang thế chấp, nhiều hợp đồng dở dang hoặc gia đình có nhiều người cùng quan tâm đến tài sản, nên để luật sư rà phương án trước khi ký các cam kết. Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được chỉ ra những điểm cần chuẩn bị theo đúng hồ sơ của mình.
Trình tự gợi ý cho chủ doanh nghiệp tư nhân
Thứ tự dưới đây đặt các việc cần sự đồng ý của người khác lên trước, vì chúng tốn thời gian nhất:
- Lập danh sách nợ chưa thanh toán, tài sản đang dùng cho kinh doanh, hợp đồng chưa thanh lý và người lao động tại một ngày chốt.
- Làm việc với ngân hàng và các chủ nợ lớn về phương án công ty tiếp nhận khoản nợ; xin văn bản đồng ý nếu hợp đồng yêu cầu.
- Ký thoả thuận với các bên của hợp đồng chưa thanh lý; hợp đồng nào không thoả thuận được thì lên phương án thanh lý.
- Chọn loại hình đích, người góp vốn cùng (nếu có), soạn điều lệ; xác định danh mục tài sản chủ góp vào công ty và giá trị.
- Ký ba văn bản cam kết, nộp hồ sơ đăng ký chuyển đổi tại Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Tài chính nơi đặt trụ sở.
- Sau khi có giấy chứng nhận: chuyển quyền sở hữu tài sản sang công ty, cập nhật ngân hàng, giấy phép con, hợp đồng, thông báo người lao động.
Bước cuối nhiều khi kéo dài vài tháng vì chuyển quyền sử dụng đất và tài sản có đăng ký cần hồ sơ riêng. Trong thời gian đó, nên có văn bản cho công ty sử dụng tài sản để hoạt động không bị gián đoạn.
Câu hỏi thường gặp
Chuyển lên công ty rồi, chủ nợ cũ có còn đòi được tài sản riêng của chủ doanh nghiệp tư nhân không?
Còn. Chủ doanh nghiệp tư nhân vẫn chịu trách nhiệm cá nhân bằng toàn bộ tài sản với nợ phát sinh trước ngày công ty được cấp giấy chứng nhận. Giới hạn trách nhiệm chỉ áp dụng với nợ phát sinh sau đó.
Doanh nghiệp tư nhân có thể chuyển thẳng thành công ty cổ phần không?
Luật Doanh nghiệp 2020 cho phép doanh nghiệp tư nhân chuyển thành công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần hoặc công ty hợp danh, nếu đáp ứng điều kiện của loại hình đích. Chuyển sang cổ phần thì phải có đủ số cổ đông tối thiểu theo luật.
Đối tác không đồng ý cho công ty tiếp nhận hợp đồng thì sao?
Bạn có thể thanh lý hợp đồng trước khi chuyển đổi, hoặc thoả thuận để chủ doanh nghiệp tư nhân tiếp tục thực hiện cho đến khi xong. Không nên nộp hồ sơ chuyển đổi khi còn hợp đồng lớn chưa có thoả thuận, vì đó là một trong các điều kiện của hướng chuyển này.
Tài sản đứng tên chủ có tự động thành tài sản của công ty không?
Không. Tài sản muốn thuộc về công ty phải được góp vào công ty, với tài sản có đăng ký quyền sở hữu thì phải làm thủ tục chuyển quyền. Tài sản không chuyển vẫn là của chủ, công ty muốn dùng thì thuê hoặc mượn theo hợp đồng.
Mã số doanh nghiệp có giữ nguyên khi doanh nghiệp tư nhân lên công ty không?
Mã số doanh nghiệp được giữ nguyên khi chuyển đổi. Vì vậy lịch sử đăng ký và thông tin thuế nối liền. Các thủ tục thuế cụ thể khi chuyển đổi bạn đối chiếu hướng dẫn của cơ quan thuế quản lý.
Chuyển đổi có giúp giảm rủi ro cho gia đình chủ doanh nghiệp không?
Có, với các khoản nợ phát sinh sau ngày công ty được cấp giấy chứng nhận, vì công ty chịu trách nhiệm bằng tài sản của nó. Với nợ cũ thì không. Nếu chủ tiếp tục ký bảo lãnh cá nhân cho khoản vay mới của công ty, phần bảo vệ đó cũng bị thu hẹp.